Organopónicos - Volktuintjes de oplossing voor klimaatprobleem?Door Arend Zwaneveld Een welvarend Nederland zonder olie.. binnen 2 jaar?Wat als in Nederland binnen 24 maanden de toevoer van olie, aardgas, maar ook van kunstmest bijna volledig stilvalt? Zouden we in Nederland een dergelijke catastrofe overleven? Wat zouden we allemaal moeten doen om te overleven en tegelijkertijd onze levensstandaard op peil te houden? We zouden gedwongen zijn in een wel zeer korte tijd onze complete economie te verduurzamen! "Onmogelijk", was de eerste reactie op de Gooodstuff!-redactie. Toch bestaat er al een land dat deze schijnbaar onmogelijke prestatie al heeft geleverd... Het is niet IJsland met z'n geothermische Geisers... En nee, het is ook niet Zwitserland met haar overvloed aan waterkrachtcentrales. Het is... Cuba: volgens het Wereld Natuur Fonds het enige land dat zich zowel duurzaam als ontwikkeld mag noemen.
toereikende voedselvoorziening, moederschapsverlof, dagopvangcentra voor ouderen, gehandicaptenzorg, lage kindersterfte, stijgende levensverwachting, lage graad van analfabetisme, lage belastingen, lage woonlasten, lage energierekeningen, goedkoop vervoer en medicijnen, betaalbare opera's, bioscopen en ballet, gratis hoogwaardig onderwijs en een zeer goede gezondheidszorg [2]. Dit welvaartsniveau kan door onze planeet duurzaam worden ondersteund, zelfs als ieder land dit niveau zou bereiken.. een geruststellende en bemoedigende gedachte!Ter vergelijking: Nederland heeft een WNF development index van 0.94, Zweden en Zwitserland scoren een 0.95. Oekraïne en Roemenie scoren met 0.77 lager dan Cuba (data 2003)[1].
Hoe komt het dat Cuba duurzaam is... en kan Nederland ook duurzaam worden?Cuba heeft haar economie niet vrijwillig 'verduurzaamd'. Toen tussen 1989 en 1991 de Sovjet-Unie ophield te bestaan, viel voor Cuba haar hoofdleverancier van aardolie en kunstmest weg. Het effect was enorm: na twee jaar was de economie gekrompen met 35% en was er een tekort aan bijna alles: fossiele brandstoffen, kunstmest, levensmiddelen, medicijnen, cement, en aan allerhande gereedschap en machines in zo'n beetje elke sector. Cuba zag zich in deze 'Speciale periode' [3,4] gedwongen de oplossing voor deze tekorten op het eigen eiland te vinden. Geen halve duurzame maatregelen op Cuba...Genoodzaakt om snel duurzame alternatieve oplossingen te verzinnen voor fossiele brandstoffen en kunstmest, nam de centrale regering van Cuba rigoreus de volgende maatregelen[2]: Maatregelen om de afhankelijkheid van eindige brandstoffen te beperken
Maatregelen om de landbouwopbrengsten op peil te houden zonder kunstmest
Organopónicos - biologische volkstuintjes als Cuba's belangrijkste bron van voedselOrganopónicos zijn in Cuba spontaan uit voedselgebrek ontstaan na de ineenstorting van de Sovjet-Unie. Inmiddels heeft Cuba al meer dan 7.000 organopónicos. Ongeveer 200 daarvan voorzien de inwoners van Havana van meer dan 90% van hun groenten en fruit. Hun opbrengst vervijfvoudigde van 4 naar 24 kilogram per vierkante meter tussen 1994 en 1999, en op dit moment produceren de organopónicos ongeveer een miljoen ton voedsel per jaar [3,4]. Wat zijn Organopónicos?
Waar vind je Organopónicos?Organopónicos kunnen bijna overal worden opgezet om voedsel te verbouwen. In Havana vind je organopónicos bijvoorbeeld in leegstaande percelen, oude parkeerplaatsen, verlaten bouwplaatsen en zelfs in de groenstroken tussen de wegen. Organopónicos in het Westen; 'Urban agriculture' oplossing voor 'Peak oil'?In Cuba zorgen organopónicos voor banen, leveren ze vers voedsel aan de bevolking, verbeteren ze de buurtzin en zijn een verfraaiing van stedelijke gebieden. In de documentaire "The Power of Community: How Cuba Survived Peak Oil" [5] wordt het organopónico-systeem beschouwd als een serieuze oplossing voor de onafwendbare olieschaarste, en als een oplossing die prima uitgerold kan worden in andere delen van de wereld. Organopoldicos dus?
Dat de praktijk niet altijd gelijk is aan de theorie, dat blijkt wel in Venezuela. Daar probeert de socialistische regering van Hugo Chavez stedelijke landbouw op te dringen aan het volk, maar ondanks zijn aanmoedigingen, druk en financiële prikkels wordt deze vorm van landbouw in Caracas nog niet met evenveel enthousiasme omarmd als in Cuba.[3,7] Organopónicos in het Westen - 'Urban agriculture' tevens oplossing voor het herstellen van onze band met de natuurTrendwatchers hebben al enige tijd geleden de opkomst van een nieuw type consument gespot: de Localovore, of streek-eter... leden van de "eat-local" movement [8]. Polder-organoponicos of volkstuintjes passen perfect in deze trend! In zijn controversiele boek "Life inc: how the world became a corporation and how to take it back" [6] stelt Douglas Rushkoff dat we onze band met de natuur zijn verloren... we sluiten volgens hem dagelijks in de file aan om te gaan werken voor een of ander groot onpersoonlijk bedrijf, krijgen vervolgens aan het einde van de maand een abstract bedrag overgemaakt op onze bankrekeningen en zijn daardoor het natuurlijke, motiverende verband tussen inspanning en beloning kwijtgeraakt. Het feit dat we ons digitale geld vervolgens uitgeven bij weer andere grote onpersoonlijke bedrijven als supermarkten maakt volgens Rushkoff dat een dergelijke levensstijl ons altijd een onvoldaan gevoel zal geven. Een eigen moestuin lost volgens Rushkoff beide vormen van vervreemding op: als je je eigen voedsel verbouwt is het verband tussen inspanning en beloning overduidelijk, waardoor het eten uit de eigen moestuin veel voldoening geeft en ons ook nog eens bewuster doet eten... Daarnaast is samen met vrienden, buren, je partner of kinderen in de aarde wroeten een stuk socialer dan door de supermarkt lopen en spullen uit gekoelde schappen trekken. Moestuintjes: ze redden ons klimaat, besparen kostbare fossiele brandstof en kunstmest, geven ons een goed gevoel, zorgen dat we bewuster genieten van eten én ze zijn gezellig... Gooodstuff vraagt zich af waarom niet iedereen al een moestuin heeft! Heb je een moestuin? Vertel ons erover!Bronnen[1] WWF - Living Planet Report 2006 [2] Hellen Yaffe Third World Resurgence: "Strides towards sustainability [3] Wikipedia Organoponicos [4] Mark, Jason (Spring 2007) "Growing it Alone" - Earth Island Institute [5] Video The Power of Community: How Cuba Survived Peak Oil [6] Video Life Inc The Movie [7] Howard, April (2006). "How Green Is That Garden?". E/The Environmental Magazine (Earth Action Network, Inc.) [8] Esteban Israel In "eat local" movement, Cuba is years ahead Reuters, December 15, 2008. [9] Video TED.com How Food shapes our cities [10] THE GROWING SUCCESS OF ORGANOPONICOS organic and sustainable horticulture Afbeeldingen[1] WWF - Living Planet Report 2006 [2] Wikimedia Commons - Cuba Schoolbus [3] Wikimedia Commons - Produce from Cuban organoponicos [4] DiggingFood - Organic agriculture in Cuba [5] Collectie Gooodstuff! - Amsterdamse binnentuin - Vrij beschikbaar op voorwaarde van bronvermelding |
In haar Living Planet report 2006 [1] heeft het Wereld Natuur Fonds Cuba benoemd tot het enige duurzame ontwikkelde land ter wereld. Een land wordt door het WNF beschouwd als 'ontwikkeld', als het minimaal een 0.8 scoort worden op de 'development index'. Cuba heeft een development index van 0.83, onder meer vanwege de
Het verbruik van fossiele brandstoffen werd met bovenstaande maatregelen drastisch ingeperkt, maar boden nog geen oplossing voor de stilgevallen aanvoer van verse groenten en fruit of kunstmest. Voor het wegvallen van de Sovjet-Unie als belangrijkste handelspartner werd ongeveer 50 procent van de levensmiddelen door Cuba ingevoerd. De productie van levensmiddelen was geheel volgens Sovjet-stijl georganiseerd in de vorm van grootschalige, industriële landbouw-collectieven. Vóór de ineenstorting van de Sovjet-Unie gebruikte Cuba meer dan 1 miljoen ton kunstmest per jaar en zo'n 35.000 ton aan pesticiden per jaar[3,4]. Cuba moest noodgedwongen overstappen op biologische landbouw. Eén vorm van Cubaanse biologische landbouw is vanwege hun succes wereldberoemd geworden:
Organopónicos zijn omgebouwde 'hydroponicos' oorspronkelijk aan Cuba geleverd door de Sovjet-Unie: lange cementen bakken of metalen containers gevuld met gecomposteerd resten suikerriet met druppelirrigatielijnen over het oppervlak. In plaats van kunstmest en pesticiden wordt gebruik gemaakt van "biocontrols", zoals nuttige insecten en plantaardige oliën.[3,4]
Met een opbrengst van 24 kilogram groenten en fruit per vierkante meter (onder Cubaanse weersomstandigheden) zou er ongeveer 6 m2"polder-organoponico" nodig zijn om iedere Nederlander te voorzien van zijn "2 ons groenten en 2 stuks fruit". Dit zou waarschijnlijk zelfs voor een dichtbebouwde stad als Amsterdam haalbaar kunnen zijn, als alle binnentuinen zouden worden opgebouwd tot boomgaarden en kassen. Deze biologische stedelijke volkstuintjes zouden niet alleen onze afhankelijkheid van kunstmest verminderen, maar ook op andere manieren een enorme besparing van brandstof opleveren: er zou nagenoeg geen fruit en groente meer getransporteerd hoeven worden!
